وب سایت شخصی مهدی حسنی

 scamper به چه معناست ؟   ( تفکر ناب ) 

همه كالا‌ها،‌ خدمات و راه حلهایی كه وجود خارجی نداشته و امروز عینیت یافته‌اند حاصل سوال از دیگران و از خویشتن بوده است. هر كس كه هنرمندانه و متهورانه سوال می‌كند، نه تنها هرگز به بن‌بست نمی‌رسد، بلكه بن‌بست‌ها را نیز می‌گشاید.

دكتر اسبورن شالوده تبلیغات ، برانگیختن ایده‌ها و ابداعات را در واژه «SCAMPER» خلاصه كرده است. این واژه از ابتدای حروف واژه‌های سوال برانگیز ساخته شده است كه در دستیابی به افكار نو بسیار مؤثر است.

:S نماینده واژه “Substitution” به معنی جایگزین است. یعنی اینكه «چه چیزی را می‌توان جایگزین X نمود؟» این سوالِ طلایی است كه در طول تاریخ به انسانهای خلاق و مبتكر كمك شایانی نموده است. برای مثال می‌توان به روند جانشینی مواد سوختی در طول تاریخ اشاره كرد: هیزم، ذغال سنگ، گازوئیل، نفت سفید، بنزین، نیروی خورشیدی، نیروی اتمی و …

:C نماینده واژه “Combine” به معنی تركیب شدن است. یعنی اینكه «X را با چه چیزی می‌توان تركیب كرد؟» اگر در زندگی روزمره به پیرامون خود دقت كنید به ایده برانگیز بودن این سوال پی خواهید برد. كالاهایی چون دستمال كاغذی با رایحه‌ای دل‌انگیز، كفش‌های كودكان كه هنگام راه رفتن صدا می‌كنند یا چراغی در پاشنه كفش روشن می‌شود، همه و همه حاصل این سوال است.

:A نماینده واژه “Adapt” به معنی وفق و تعدیل كردن است. تعدیل به معنی كمی تغییر، جهت راحتی یا زیبایی بیشتر است. فكر كردن درباره نوشیدن نوشابه با «نی» یك تفكر خلاق است و خمیده كردن و بصورت ال L درآوردن آن برای راحتی بیشتر یك تعدیل است. ژاپنی‌ها با یك تعدیل گوی سبقت در بازار فروش وانت تویوتا ربودند، به این طریق كه فقط با نصب یك صفحه در جلو راننده كه وزن بار را نشان می‌داد فروش آن را چند برابر كردند. كار عجیب و غریبی نباید كرد، گاهی یك تغییر كوچك نتایج شگرفی را بوجود می‌آورد. مثلا ممكن است نصب یك فندك در بغل دست راننده بسیاری از افراد را به آن ماشین علاقمند كند. از جمله تعدیل‌های دیگر اضافه كردن تاریخ در پایین عكس‌ها در دوربین عكاسی است.

:M نماینده واژه “Magnify” به معنی بزرگ كردن است. شما می‌توانید محاسن یك نفر را كشف و آنها را چند برابر بزرگ كرده و به خودش منعكس سازید تا به این طریق از یكی از كلیدهای طلایی ارتباطات استفاده كرده باشید. بزرگسازی می‌تواند موجب جلب نظر گردد. مثلا چند مداد بزرگ و غول پیكر می‌تواند طرح زیبایی به ورودی یك دانشگاه بدهد، یا یك كپسول آنتی‌بیوتیك را می‌توان چند برابر بزرگ كرد و به عنوان تابلوی یك داروخانه مورد استفاده قرار داد.

:P نماینده واژه “Put to other uses” به معنی استفاده در سایر موارد است. «چه استفاده دیگری می‌توانیم از X بكنیم؟» این سوال موجب بروز خلاقیت می‌شود. به چند نمونه توجه كنید:

روزی نوجوانی این سوال را از خود پرسید كه: چه استفاده‌ای می‌توانم از این ماشین چمن‌زنی كه خراب است بكنم. سپس ماشین چمن‌زنی را به دوچرخه خود وصل كرد و به این طریق اولین موتور گازی دنیا متولد شد. آن نوجوان كسی جز «سوئی‌چیرو هوندا» نبود و همه می‌دانید كه امروزه او از بزرگترین مردان جهان است.

زمانی شیشه لامپ جلو قطار به سادگی در برابر تگرگ می‌شكست، بنابراین شیشه‌ای ساخته شد كه به اصطلاح نشكن باشد. از چنین شیشه‌هایی برای باطری اتومبیل نیز استفاده شد.

روزی آقایی ته یكی از باطری‌ها را بریده و به همسر خود داد و گفت: می‌توانی در آن كیك درست كنی. به این طریق اولین ظرف پیركس دنیا متولد شد و امروزه جایگاه خاص در هر منزلی دارد.

:E حرف ابتدای واژه “Elimination” است. و معنی حذف كردن را دارد. سوال «چه چیزی را می‌توان از X حذف كرد؟» سوال موثر دیگری در بروز خلاقیت است. حذف سیم میكروفن سبب ساخت میكروفن‌های یقه‌ای و حذف سیم تلفن موجب ساخت گوشی تلفن‌های همراه شد.

بسیاری از نقاشان زبردست با حذف ریزه‌كاریها و تنها با رسم چند خط ساده تصویر زیبایی رسم می‌كنند. همچنین سوال اخیر باعث حذف بسیاری از مقررات دست و پا گیر و نهایتاً كاهش مشكلات كاغذبازی از ادارات شده است.

:R نماینده واژه “Reverse” به معنی معكوس سازی است. «اگر X را به‌عكس كنیم چه می‌شود؟» به طور مثال اگر به جای جمله «بعد از فروش پس گرفته نمی‌شود» در مقابل مشتری بنویسیم «بعد از فروش پس گرفته می‌شود» چه اتفاقی خواهد افتاد؟ آیا مشتری با اطمینان بیشتری خرید نخواهد كرد. مورد دیگر آن كه بپرسیم «آیا نمی‌شود به جای اینكه بیمار به دكتر مراجعه كند، دكتر به بیمار مراجعه كند؟» این سوال منجر به ملاقات بیماران در منزل شده است. بسیاری از خدمات پستی به جای مراجعه فرد به سازمان مربوطه از این سوال نشأت گرفته است.

شاید یكی از زیباترین طرح‌های حاصل از فن معكوس سازی، ابداع چرخ خیاطی توسط آقای “HOWE” باشد. این شخص روزی یك سوزن خیاطی را در دست گرفته و با آن بازی می‌كرد، از خود سوال كرد آیا نمی‌شود سوراخ سوزن خیاطی به جای آنكه در ته آن باشد در نوكش قرار گیرد. این سوال ساده منجر به ابداع چرخ خیاطی شد و تأثیر آن بر زندگی میلیونها انسان بر هیچ كس پوشیده نیست.

كشف ساده قانون جاذبه توسط نیوتن نیز حاصل این سوال ساده بود. «چرا وقتی سیب از درخت جدا شد به طرف پایین آمد و به طرف بالا نرفت؟».

این سوال در زندگی روزمره و روابط انسانی نیز بسیار موثر است. به جای اینكه منتظر بمانید ، حقیقت سوالات ایده‌انگیز «SCAMPER» برای این است كه «طرحی نو» دراندازیم.

خلاصه آنكه زمانی برنده خواهید شد كه سوال كردن را بیاموزید و این شامل همه كس می‌شود چه استاد باشید چه شاگرد،‌ چه پدر باشید چه مادر و بر مدرسان، معلمان، والدین و رهبران سازمانها است كه زیر دستان خود را به سوال كردن تشویق كنند و به سوال آنها گوش فرا دهند و جواب را طوری ارائه كنند كه سبب ایجاد انگیزه و خلاقیت شود.